Agora duvarlarını dünya konuşacak

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin tarihi İzmir Agorası’ndasürdürdüğü kamulaştırma çalışmalarıyla boşalan araziden çıkan tarihi buluntularşaşırtmaya devam ediyor. Büyükşehir Belediyesi, Agora ve çevresini “Arkeolojive Tarih Parkı” olarak düzenlemeye hazırlanırken, bölgede Dokuz EylülÜniversitesi Arkeoloji Bölümü tarafından devam ettirilen çalışmalardan eldeedilen arkeolojik bulgular, sadece İzmir için değil, yakın coğrafya için debüyük önem taşıyor.

Bölgedeki kazı çalışmalarında, son olarak tarihi RomaHamamı, Mozaikli Yapı ve Kent Meclisi’nin yanı sıra, kent merkezinden agorayagirişi sağlayan Bazilika Kuzeybatı Kapı ile limandan agoraya girişi sağlayanFaustina Caddesi ortaya çıkarılıyor. Kazı çalışmalarına ilave olarak MozaikliYapı’da mozaik döşemenin konservasyonu ile Bazilika’da bulunan grafitoların(duvar yazıları) restorasyon çalışmaları sürdürülüyor. Bazilika’dakirestorasyon çalışmaları sırasında yeni duvar yazıları ortaya çıkarıldı.Helenistik ve Roma dönemlerinde İzmir’in günlük yaşantısına ilişkin önemliipuçları veren grafitoların, M.S. 2. yüzyıl ile 4. yüzyıl arasında yapıldıklarıöngörülüyor. Uzmanlar, Agora’da bulunan grafitoların, dünyanın en zenginYunanca duvar yazı koleksiyonunu oluşturduğunu ifade ediyor. Duvarlar üzerinde,günlük yaşamın her alanını konu eden, sadece boya ile yapılmış yazı veresimlerin dışında, aynı zamanda sıva üzerine kazınmış onlarca yazı ve resimbulunuyor.

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Aziz Kocaoğlu da, tarihiAgora kentini ziyaret ederek kazı çalışmaları sırasında bulunan son grafitolar(duvar yazıları) hakkında bilgi aldı. Başkan Kocaoğlu’na, Smyrna Antik KentiKazı Başkanı, Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Yrd. Doç. Dr. Akın Ersoy vegrafitoları çalışan Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eski Çağ Dilleri BölümüBaşkanı Doç.Dr. Cumhur Tanrıver eşlik etti. Bulunan grafitoların zenginliğinin,İzmir açısından çok önemli bir kazanım olacağını söyleyen Büyükşehir BelediyeBaşkanı, “Agora-Kadifekale-Kemeraltı aksındaki tarihi zenginliğin ortayaçıkmasıyla, tarih turizmi konusunda bölgemizin en iddialı kentlerinden biriolmayı hedefliyoruz” diye konuştu.

Grafitoların yanı sıra çalışmaları süren “Kent Meclisi”,“Mozaikli Yapı”, “Faustina Kapısı” ve Büyükşehir Belediyesi tarafından “AgoraMüze Evi” olarak restore edilen yapıyı da ziyaret eden Başkan Kocaoğlu, “AgoraÖren Yeri Koruma Duvarı”nın projesinin onaylandığını ve kısa sürede ihalesininyapılacağını da müjdeledi.

Duvar yazılarında bilmece bile var
Agora’da bulunan grafitolar, “Hoşgörü kenti” İzmir’in, antikdönemde de büyük bir hoşgörüye sahip olduğunu gösteriyor. Duvar yazılarındaSmyrnalılar için yazılan “Asya’nın birincisine (selam olsun)” yazılarının yanısıra “Asya’nın birincisi Sardes’e (selam olsun)”, “Asya’nın birincisi Ephesos’a(selam olsun)” ya da “Asya’nın birincisi Tralles’e (selam olsun)” şeklindekiyazılar bunu gösteriyor. O dönemlerde de hakim olan hoşgörü kültürü, farklıkentlerin isimlerinin de övgüyle duvarlarda yer almasına Smyrnalılar tarafındanengel olunmadığını ve bu yazıların 2 bin yıldır silinmeden kalabildiğini ortayakoyuyor.

Ticaret gemisi çizimlerinden gladyatörlere kadar farklışekillerin olduğu grafitolar arasında çeşitli itiraflar da yer alıyor. “Benisevmeyen birini seviyorum” ve “Leontis adlı birisi eşini aldatanı buldu veöldürdü” bu itiraflardan bazıları. Antik dönemde Agora’daki sulardan şifabulanların yazdığı bir grafitoda, “Gözlerimi tanrılar iyileştirdi, bu nedenletanrılara kandil adadım” yazıyor. Başka bir yazıda ise “Ruh veren” kelimesigeçiyor. Bu yazının erken dönem Hıristiyanlıkta Hz. İsa’yı işaret ettiğiöngörülüyor. Ayrıca duvarlarda çeşitli oyunlar ve bilmeceler de bulunuyor.Yukarıdan aşağıya ve soldan sağa okunduğunda aynı olan kelimelerle hazırlanmışbeş satırlı bilmecelere ek olarak cevabı içinde olan bilmeceler de Agora’nınduvarlarını süsleyerek henüz gizemini koruyor.

İki farklı katman
Boyalı ya da kazıma yöntemiyle yapılan grafitoların sayıcaçokluğuna değinen Doç.Dr. Cumhur Tanrıver “Yunanca grafitolar, sayıca dünyadaen çok burada bulunuyor. Yaklaşık 1500 grafito var. Ayrıca alt sıva tabakasındada grafitolar bulunuyor, ama üst sıva tabakasını kapattığı için onları henüzokuyamıyoruz” dedi. Alt tabakadaki grafitoları, üst tabakadaki sıvaya zararvermeden gün yüzüne çıkarmak için yurtdışından İsviçreli uzmanlarla görüşmeleryürüttüklerini söyleyen Kazı Başkanı Yrd.Doç.Dr. Akın Ersoy ise bulunan yazılarınve resimlerin birebir ölçekte kopyalanarak dijital ortama kaydedildiğibilgisini verdi.

Mirasa sahip çıkılıyor
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Aziz Kocaoğlu, “Agora veÇevresi Koruma, Geliştirme ve Yaşatma Projesi” çerçevesinde bir yandan İzmirAgorası’nda devam eden arkeolojik kazılara destek verdiklerini, diğer yandan datarihi kalıntılar üzerindeki kamulaştırdıkları yapıları yıkarak kazı alanınıngenişlemesinin önündeki engelleri ortadan kaldırdıklarını söyledi. Başkan AzizKocaoğlu, “Hedefimiz tarihi aksı kentle bütünleştirerek kente farklı veözel bir kimlik kazandırmak. Yapılan bu çalışmalar, 8 bin 500 yıllık birgeçmişi olan İzmir’in kültürel ve arkeolojik değerlerini ortaya çıkarmakaçısından son derece önemli. İzmir kentinin tarihi mirasına sahip çıkıyoruz”diye konuştu.

Büyükşehir’den Agora’ya 27 milyon
İzmir Büyükşehir Belediyesi, ilk kamulaştırmalarına 1997yılında başlanan, ilk yıkımı ise 2005 yılında gerçekleştirilen tarihi alanda,“Agora ve Çevresi Koruma, Geliştirme ve Yaşatma Projesi” çerçevesinde bugünekadar 26 milyon 808 bin 987 liralık kamulaştırma bedeli ödedi. Toplam 21 bin987 metrekarelik alandan 18 bin 337 metrekaresini kamulaştırarak tapusunu alanBüyükşehir Belediyesi, geri kalan bölümleri kamulaştırmak için de çalışmalarınısürdürüyor.

Büyükşehir Belediyesi ayrıca, Smyrna Antik Kenti KazıBaşkanlığı ile protokol imzalayarak tarihi kentteki kazılara destek amacıylayıllık 900 bin TL’lik nakdi yardımda bulunuyor.